Paulina Mazurek
Neurologopeda
Logopedzi i ortodonci często współpracują ze sobą w celu zapewnienia pacjentom kompleksowej opieki. Zarówno ortodonta, jak i logopeda zajmują się dbałością o zdrowie oraz prawidłowe funkcjonowanie jamy ustnej. Współpraca między tymi specjalistami winna rozpocząć się od diagnozy logopedycznej i ortodontycznej oraz wymiany informacji. Leczenie ortodontyczne to nie tylko kwestia prostowania zębów i poprawy estetyki uśmiechu. To proces, który wymaga holistycznego podejścia i współpracy różnych specjalistów. Często zdarza się, że ortodonta przed założeniem aparatu kieruje pacjenta do logopedy. Najprawdopodobniej zaobserwował, że wada zgryzu może być konsekwencją nieprawidłowych nawyków, takich jak oddychanie przez usta, nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka czy nieprawidłowy sposób połykania. W takiej sytuacji kluczowe jest w pierwszej kolejności przywrócenie prawidłowych funkcji. Zatem połączenie wiedzy i doświadczenia obu specjalistów może znacznie przyspieszyć efekty leczenia i zapewnić długotrwałe rezultaty.
Dlaczego współpraca logopedy z ortodontą jest tak ważna?
Ortodonta w swojej pracy koncentruje się na korekcji wad zgryzu, pozycji zębów i funkcji szczęk. Logopeda natomiast pracuje nad poprawą funkcji języka, mięśni twarzy oraz poprawnej artykulacji. Oba obszary są ze sobą ściśle powiązane, ponieważ wady zgryzu bardzo często wpływają na sposób mówienia, a nieprawidłowa funkcja języka i mięśni może prowadzić do nawrotów problemów ortodontycznych. Dr Raymond Silkman [1] pisze: „Najważniejszym aparatem ortodontycznym, który wszyscy macie i nosicie ze sobą przez całą dobę, jest język”. Prawidłowy rozwój twarzoczaszki jest możliwy jedynie wtedy, gdy:
- oddychamy torem nosowym,
- posiadamy prawidłową pozycję spoczynkową języka (szeroki język umieszczony za górnymi, siekaczami, przywarty do podniebienia),
- połykamy w sposób dorosły (pionizacja szerokiego języka w okolicy górnych zębów siecznych i dziąseł, wargi domknięte, brak aktywności mięśnia bródkowego).
U osób, które posiadają prawidłowe funkcje, szczęka przybiera kształt litery U, dzięki czemu zęby posiadają właściwe ustawienie. Zarówno u dzieci, jak i pacjentów dorosłych, którzy oddychają przez usta, posiadają nieprawidłową pozycję spoczynkową języka (leży on na dnie jamy ustnej lub między zębami), a także posiadają infantylny, nieprawidłowy sposób połykania – szczęka nie rozwija się w sposób prawidłowy. W takiej sytuacji łuk szczękowy jest wąski, układa się w kształt litery V, podniebienie jest wysklepione wysoko. Logopeda w trakcie wizyty oceni:
- budowę i sprawność narządów artykulacyjnych,
- sposób oddychania,
- pozycję spoczynkową języka, warg, żuchwy,
- przebieg czynności pokarmowych: odgryzania, gryzienia, żucia,
- artykulację.
Po ocenie stanu mowy pacjenta logopeda identyfikuje problemy z artykulacją, które mogą być związane z wadami zgryzu. Ortodonta przeprowadza badanie zgryzu i ustala, czy istnieją wady i jak mogą one wpływać na mowę. Decyduje o konieczności zastosowania aparatu ortodontycznego. Na podstawie wspólnych obserwacji specjaliści opracowują zindywidualizowany plan leczenia. Ujednolicenie oddziaływań zwiększa ich skuteczność. W trakcie trwania terapii logopedycznej pacjent winien regularnie odwiedzać ortodontę, który na bieżąco monitoruje postępy i dokonuje niezbędnych korekt w ustawieniu aparatu ortodontycznego. Praca w gabinecie logopedycznym powinna trwać do momentu utrwalenia nowych prawidłowych nawyków artykulacyjnych i fizjologicznych.
Reasumując, najczęstszymi sytuacjami wymagającymi współpracy tych dwóch specjalistów są:
- nieprawidłowy tor oddechowy,
- nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka,
- wady zgryzu (tyłozgryz, przodozgryz, zgryz otwarty), które mogą powodować trudności z wypowiadaniem niektórych głosków,
- przygotowanie do leczenia aparatami ortodontycznymi.
Korzyści ze współpracy logopedy z ortodontą
Podsumowując, aby leczenie ortodontyczne było skuteczne, szybkie i przyniosło długotrwałe efekty, konieczne jest przywrócenie prawidłowych funkcji podczas terapii logopedycznej. Przyczyni się to niewątpliwie do poprawy jakości życia pacjenta, który oprócz estetyki i funkcjonalności zębów zyskuje lepszą artykulację i pewność siebie. Jeśli funkcje te pozostaną zaburzone, po zdjęciu aparatu ortodontycznego wada zgryzu może z czasem powrócić.
