O granicach w wychowaniu – Wokół Zdrowia

Lilianna Klimek
pedagog

J.W. Goethe powiedział:

„Dwie rzeczy powinny otrzymać dzieci od swoich rodziców: korzenie i skrzydła”.

Skrzydła rosną dzięki prawidłowym relacjom, oznaczają możliwość rozwoju, samodzielności, odkrywania świata i wyrażania siebie. Natomiast korzenie symbolizują bezpieczeństwo, wartości, zasady i poczucie przynależności. Aby rosły korzenie, niezbędne są w wychowaniu granice.

Jak rozumieć granice?

Granice w wychowaniu to jasne normy, ramy bezpieczeństwa wyznaczane przez rodziców. Granice są swoistym kompasem w życiu dziecka, umożliwiającym mu zrozumienie, jak poruszać się w świecie, który staje się coraz bardziej skomplikowany. Przy czym granice nie are jedynie zakazami czy ograniczeniami, lecz raczej wskazówkami, które pomagają dziecku rozwijać poczucie bezpieczeństwa, pewności siebie i zdolności do podejmowania decyzji.

Dlaczego granice są takie ważne?

Granice w wychowaniu pełnią kilka ważnych funkcji:

Dają dziecku poczucie bezpieczeństwa i przewidywalności — dzieci, które wiedzą, jakie są granice, czują się bezpieczniej. Wiedzą, czego mogą się spodziewać i jakie są konsekwencje ich działań.

Pomagają rozwijać samokontrolę i odpowiedzialność — stawianie granic uczy dzieci odpowiedzialności za swoje czyny. Dzieci uczą się, że ich działania mają konsekwencje, co pomaga im rozwijać umiejętność podejmowania decyzji.

Uczą zasad funkcjonowania w relacjach społecznych – dzieci, które rozumieją granice, lepiej radzą sobie w relacjach z innymi. Wiedzą, jak szanować granice innych osób i jakie zachowania są akceptowalne w społeczeństwie.

Granice wspomagają osobisty wzrost — wraz z rozwojem dziecka granice muszą się rozszerzać. Stanowią punkt odniesienia dla rosnącej dojrzałości dziecka, są odzwierciedleniem szacunku, akceptacji i zaufania, jakim darzą go rodzice. Należy jednak pamiętać, że wytyczanie granic jest procesem dynamicznym. Z każdym dniem dzieci rosną, zmieniają się i wraz z rozwojem dojrzewają do coraz większej wolności i odpowiedzialności za siebie i innych. Każde dziecko powinno być traktowane wyjątkowo, a granice skrojone na miarę jego wieku, temperamentu.

Pomagają kształtować zdrowe poczucie własnej wartości — dzieci, które wychowują się w środowisku z jasno określonymi granicami, mają większą szansę na rozwinięcie zdrowego poczucia własnej wartości. Wiedzą, że są kochane i szanowane, co pozytywnie wpływa na ich rozwój emocjonalny.

Dlaczego rodzice nie stawiają prawidłowo granic swoim dzieciom?

Oto najważniejsze powody:

Brak właściwego wzorca w okresie własnego dzieciństwa. Rodzice, którzy wzrastali na przykład w zbyt surowym domu, teraz mogą chcieć oszczędzić swojemu dziecku tego, co sami przeżyli i podchodzą do wychowywania liberalnie, zmniejszają wymagania i poszerzają granice. Z kolei osoby wychowywane bez zasad mogą nie wiedzieć, jak je spokojnie i jasno stawiać.

Brak konsekwencji. Rodzice raz czegoś zabraniają, a innym razem na to samo pozwalają. Dzieje się tak często z powodu zmęczenia, pośpiechu lub różnych poglądów wychowawczych, co skutkuje brakiem spójnych oddziaływań dorosłych członków rodziny wobec dziecka.

Lęk przed złością, odrzuceniem ze strony dziecka, chęć bycia „fajnym” rodzicem. Ojciec i matka, obawiając się płaczu, krzyku, konfliktów, utraty dobrej relacji z dzieckiem, ustępują, aby uniknąć napięcia. Tymczasem frustracja i ograniczenia are naturalną częścią rozwoju.

Brak czasu, nadmiar obowiązków, przemęczenie często osłabiają cierpliwość i konsekwencję. Rodzice wtedy łatwiej odpuszczają, zgadzają się dla „świętego spokoju” czy reagują bardziej impulsywnie.

Trudności z regulacją własnych emocji. Rodzicowi trudno spokojnie stawiać granice, gdy sam szybko się złości, czuje bezradność, reaguje krzykiem lub wycofaniem.

Mylenie granic z karą lub kontrolą. Niektórzy rodzice sądzą, że stawianie dziecku granic oznacza odbieranie wolności, ograniczanie dziecka czy bycie surowym i w efekcie unikają bycia stanowczym.

Obecność w rodzinie dziecka niepełnosprawnego lub przewlekle chorego może powodować, że rodzic poszerza granice, aby oszczędzić przykrości dziecku. Nie jest to prawidłowa postawa, która zamiast pomagać w konsekwencji generuje następne problemy.

Stawianie granic dziecku to nie tylko kwestia zakazów i ograniczeń, ale przede wszystkim tworzenia bezpiecznego i rozwijającego środowiska. Rodzice pełnią tu rolę przewodników, którzy zamiast jedynie zakazywać, pokazują właściwą drogę. Poprzez wyznaczanie jasnych granic, wspomaganie dziecka w doświadczaniu świata oraz dostarczanie pozytywnych wskazówek rodzice tworzą dla malucha przestrzeń do nauki, eksploracji i budowania własnej tożsamości. Jesper Juul proponuje zmianę perspektywy z zasad na wartości. Zamiast zastanawiać się, co wolno, a czego nie, zapytajmy: „Na czym mi, jako rodzicowi, zależy i jakie to ma konsekwencje dla mojego dziecka?”.

Źródła: