Lipoproteina (a) to cząsteczka, która w ostatnim czasie zyskuje coraz większe znaczenie kliniczne w zakresie oceny ryzyka sercowo-naczyniowego. Jej podwyższone stężenie jest niezależnym czynnikiem ryzyka wystąpienia np. zawału, miażdżycy czy udaru mózgu.
Pod względem strukturalnym Lp (a) jest bardzo podobna do cząsteczki cholesterolu frakcji LDL. Wyróżnią ją jednak dodatek apolipoproteiny a (ApoA) o znacznym działaniu prozapalnym i aterogennym. W porównaniu z LDL, Lp(a) wykazuje 5-6-krotnie silniejsze właściwości sprzyjające powstawaniu zmian miażdżycowych w tętnicach.
Stężenie lipoproteiny (a) jest w aż 90% uwarunkowane genetycznie. Pozostałe 10% jest zależne od czynników środowiskowych. Jej poziom stabilizuje się w okresie dzieciństwa — około 5.-6.urodzin i pozostaje wzglnie stały przez całe życie. Obecne zalecenia mówią o tym, że każda osoba powinna oznaczyć stężenie lipoproteiny (a) przynajmniej raz w życiu. Dorośli między 20. a 40. rokiem życia mogą wykonać oznaczenie bezpłatnie w ramach programu profilaktycznego „Moje zdrowie — Bilans Zdrowia Osoby Dorosłej”.
Od połowy roku 2025 badanie podstawowego lipidogramu zostało włączone do bilansu 6 latków, niestety nie zawarto w nim oznaczenia Lp(a), jednakże jest spora szansa na dodanie tego parametru ze względu na zasadne rekomendacje Polskich Towarzystw Naukowych, motywowane coraz częściej diagnozowanymi zaburzeniami lipidowymi u dzieci.
Częstym błędem jest rezygnacja z oznaczenia stężenia lipoproteiny (a), jeśli pacjent ma prawidłowe wyniki lipidogramu — można mieć zupełnie prawidłowy cholesterol, a bardzo wysoką Lp(a).
Kiedy jeszcze możemy zaobserwować wzrost poziomu Lp(a)?
- okres ciąży — stężenie rośnie nawet dwukrotnie i spada po porodzie,
- okres postmenopauzalny — stężenie lipoproteiny wzrasta o ok. 30%,
- u kobiet stwierdza się o 5-10% wyższe poziomy Lp(a) w porównaniu do mężczyzn,
- niedoczynność tarczycy,
- zespół nerczycowy,
- choroby wątroby.
Dlaczego warto oznaczyć lipoproteinę (a) u osób młodych bez zaburzeń lipidowych? Istotne jest wczesne wdrożenie profilaktyki i w przypadku dzieci od najmłodszych lat kreowanie zdrowych nawyków żywieniowych. Należy utrzymywać prawidłową masę ciała, unikać używek, kontrolować poziom cukru we krwi i pamiętać o regularnej aktywności fizycznej. Nie obniży to istotnie poziomu Lp(a), ale wpłynie korzystnie na układ krążenia. Pacjenci z bardzo wysokim stężeniem lipoproteiny (a) powinni zostać objęci opieką poradni kardiologicznej lub lipidowej w celu wykonania EKG, echokardiogradii i dopplera tętnic szyjnych. Na dzień dzisiejszy nie ma dostępnych leków, które skutecznie obniżają Lp(a), jednak perspektywy na kolejne lata wyglądają obiecująco. Prowadzone są zaawansowane badania kliniczne nad preparatem obniżającym stężenie lipoproteiny o 80-95%, istnieje więc duża szansa na to, że za parę lat lek ten stanie się szeroko dostępny dla pacjentów.
| Kategoria stężenia Lp(a) | Niepodwyższone | Umiarkowane | Wysokie | Bardzo wysokie |
| Stężenie Lp(a) | <30 mg/dl <75 nmol/l |
30-50 mg/dl 75-125 nmol/l |
50-180 mg/dl 125-450 nmol/l |
>180 mg/dl >450 nmol/l |
| Częstość w populacji | 70% | 10% | 10% | <10% |
| Wpływ na rozwój chorób sercowo-naczyniowych | Brak istotnego wpływu | Umiarkowany wpływ | Istoty wpływ | Bardzo istotny wpływ |
Piśmiennictwo
- Sosnowska B., Stepinska J., Mitkowski P. i wsp.: Recommendations of the Experts of the Polish Cardiac Society (PCS) and the Polish Lipid Association (PoLA) on the diagnosis and management of elevated lipoprotein(a) levels. Arch. Med. Sci., 2024; 20: 8–27
- Miszczak M., Prejbisz A., Dobrowolski P.: Lipoproteina (a) — czy czeka nas rewolucja w kardiologii? Lekarz POZ, 2025; 4: 261-264
- Prejbisz A., Dobrowolski P.: Prewencja chorób sercowo-naczyniowych — postępy 2024/2025. Med. Prakt., 2025; 6: 42–60
