co powinno się wiedzieć o ochronie blizn przed słońcem
Zamknięcie rany często uznawane jest za koniec leczenia i potrzeby dbania o miejsce po operacji, skaleczeniu czy oparzeniu, nic bardziej mylnego. Powstała blizna, która nie posiada właściwości ochronnych, takich jak zdrowa skóra, również wymaga uwagi. Jest zdecydowanie bardziej podatna na działanie czynników zewnętrznych, w tym promieniowania UV. Dlatego prawidłowe dbanie o nią przez cały rok jest bardzo ważne, ze szczególnym uwzględnieniem okresu letniego.
Czym jest blizna?
Blizna to zmiana w obrębie skóry powstająca w wyniku procesu gojenia ran, które są najczęściej skutkiem uszkodzeń mechanicznych, działania wysokiej temperatury lub czynników chemicznych. Tworzy się w sytuacji, gdy uraz sięga głębiej niż tylko do warstwy naskórka.
W miejscu uszkodzenia skóry dochodzi do wytworzenia tkanki bliznowatej, która różni się od prawidłowej skóry zarówno pod względem budowy, jak i funkcji. Zbudowana jest głównie z kolagenu typu I, ułożonego w sposób gęsty i nieregularny, co wpływa na jej odmienny wygląd i właściwości. Tkanka bliznowata jest mniej elastyczna i bardziej podatna na uszkodzenia mechaniczne, nie zawiera gruczołów potowych ani łojowych, przez co nie uczestniczy w regulacji temperatury i nie tworzy pełnej barier ochronnej. Pozbawiona jest również mieszków włosowych oraz melanocytów, czyli komórek odpowiedzialnych za produkcję barwnika skóry. W praktyce oznacza to, że blizna nie spełnia w pełni funkcji ochronnych zdrowej skóry — zarówno fizycznych, jak i chemicznych czy immunologicznych. Z tego powodu jest bardziej podatna na działanie czynników zewnętrznych, w tym promieniowania UV.
Dlaczego ochrona przed słońcem jest tak ważna?
Tkanka bliznowata charakteryzuje się obniżoną zawartością melanocytów, czyli komórek odpowiedzialnych za produkcję melaniny, która jest naturalnym pigmentem chroniącym skórę przed promieniowaniem ultrafioletowym. W efekcie blizny są bardziej podatne na uszkodzenia wywołane promieniowaniem UVA i UVB. Ekspozycja na słońce, szczególnie w okresie dojrzewania blizny, może prowadzić do trwałych przebarwień zwanych hiperpigmentacją lub odbarwień. Zmiany te bywają trudne do odwrócenia i mogą znacząco pogorszyć wygląd blizny. Dodatkowo promieniowanie UV może nasilać stan zapalny oraz wpływać na nieprawidłową przebudowę kolagenu, co sprzyja powstawaniu blizn przerostowych.
Z tego względu zaleca się ścisłą ochronę blizn przed słońcem przez co najmniej 6-12 miesięcy od momentu ich powstania, a w niektórych przypadkach nawet dłużej. Należy jednak podkreślić, że ze względu na trwałe różnice w budowie blizny a zdrowej skóry wymaga ona ochrony przed promieniowaniem UV przez całe życie.
Jak zatem chronić bliznę?
Kremy z filtrem — jest to podstawa ochrony blizny. Należy stosować filtry z wysokim SPF, minimum 50+. Dodatkowo należy zwrócić uwagę na szerokie spektrum, żeby filtr chronił od promieni zarówno UVA, jak i UVB. Kremy należy aplikować na bliznę regularnie co 2-3 godziny oraz po kontakcie z wodą lub intensywnym poceniu się.
Ochrona mechaniczna — uzupełnieniem lub zamiennikiem dla filtrów jest stosowanie bariery fizycznej. Może to być np. zakrywanie blizny odzieżą lub stosowanie dostępnych na rynku specjalnych plastrów silikonowych z filtrem UPF 50+. Metody te są szczególnie zalecane w przypadku świeżych blizn oraz podczas intensywnej ekspozycji na słońce. Plastry z filtrem UPF 50+ sprawdzą się idealnie. Nie tylko chronią bliznę przed promieniowaniem, ale jednocześnie ją leczą. Dodatkowo ich cielisty kolor zapewnia dyskrecję. Są wodoodporne i można je przyciąć do potrzebnej wielkości. W tym przypadku w porównaniu do filtrów nie musimy się martwić niczym ani pamiętać o reaplikacji. Czy jak w przypadku ubrań obawiać się, że się ono zsunie i blizna będzie na słońcu.
Dodatkowo warto ograniczać przebywanie na słońcu w godzinach 11-15. Natężenie promieniowania UV jest wtedy najwyższe, co zwiększa ryzyko niekorzystnych zmian w obrębie blizny.
Podsumowanie
Blizna jest strukturą szczególnie wrażliwą na działanie promieniowania UV, zwłaszcza w początkowym okresie gojenia. Brak odpowiedniej ochrony może prowadzić do trwałych zmian pigmentacyjnych oraz pogorszenia jej wyglądu. Kompleksowa profilaktyka obejmująca stosowanie filtrów przeciwsłonecznych, ochronę mechaniczną oraz unikanie nadmiernej ekspozycji na słońce — stanowi kluczowy element prawidłowej pielęgnacji blizn i wpływa na ich ostateczny wygląd.
