Lilianna Klimek
pedagog

Dyskalkulia rozwojowa jest zaburzeniem neurorozwojowym, które znacząco wpływa na przyswajanie wiedzy matematycznej, rozumienie pojęć liczbowych oraz wykonywanie operacji arytmetycznych przez uczniów. W Międzynarodowej Klasyfikacji Medycznej ICD-11 stosuje się określenie „rozwojowe zaburzenia zdolności matematycznych”. Aktualnie wciąż jeszcze w opiniach wydawanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne używane jest stwierdzenie: specyficzne trudności w uczeniu się. Dyskalkulia dotyka 3-10% populacji, ale osób z dyskalkulią może być więcej niż wskazują statystyki. Dzieje się tak w następstwie niewłaściwej diagnozy lub jej zaniechania, gdy pojawiają się zdolności rekompensujące problemy matematyczne.

PRZYCZYNY DYSKALKULII

Przyczyn wystąpienia dyskalkulii doszukuje się w relacjach między czynnikami genetycznymi, neurostrukturalnymi, neurofunkcjonalnymi a tzw. czynnikami środowiskowymi. Z przeprowadzonych badań wynika, że wzrasta prawdopodobieństwo dyskalkulii w przypadku, gdy występuje ona u rodziców i rodzeństwa. Jednak szczegółowy charakter uwarunkowań genetycznych rozwoju tego zaburzenia nie jest jeszcze w pełni poznany.

Dyskalkulii rozwojowej towarzyszą zaburzenia strukturalne i czynnościowe kory mózgu, koncentrujące się w wielu obszarach. Jednak kluczowe dla nabywania umiejętności matematycznych są dwa – bruzda śródciemieniowa i zakręt kątowy. Badania nad skutkami uszkodzeń tych struktur potwierdziły ich rolę w zakresie przetwarzania liczb.

OBJAWY DYSKALKULII

Obraz kliniczny trudności w uczeniu się matematyki wykazuje duże zróżnicowanie. Mogą one charakteryzować się swoistą dysocjacją, która polega na tym, że dziecko przejawia izolowane trudności z mnożeniem i zapamiętywaniem faktów liczbowych, a przy tym nie wykazuje problemów z wykonywaniem innych operacji arytmetycznych. W odniesieniu do różnych dzieci trudności te mogą dotyczyć wąskiego bądź szerszego zakresu działalności matematycznej. W początkowym okresie edukacji matematycznej uporczywe, nasilone trudności arytmetyczne ograniczają się do operowania liczbami, ale stopniowo obejmują coraz więcej aspektów matematyki.

Trudności te mogą dotyczyć:

• opanowania liczenia w znaczeniu prostego przeliczania obiektów,
• niskiego poziomu rozumowania matematycznego,
• problemów z czytaniem i zapisem symboli matematycznych,
• trudności z liczeniem i wykonywaniem operacji arytmetycznych zarówno pisemnych, jak i pamięciowych,
• błędów o charakterze rewersji (mylenie 6 i 9), inwersji (98 i 89), opuszczeń, przestawień cyfrowych,
• zrozumienia i opanowania zasad i reguł matematycznych,
• posługiwania się pojęciem czasu i jednostkami jego pomiaru,
• zastosowania miar długości, ciężaru, wielkości,
• posługiwania się pieniędzmi,
• orientacji przestrzennej, mylenie stron prawa – lewa,
• opanowania sekwencyjnego porządku w grach i zabawach,
• w edukacji muzycznej – kłopoty z odczytywaniem nut.

DIAGNOZA DYSKALKULII

Diagnoza dyskalkulii wykonywana jest w poradniach psychologiczno-pedagogicznych i może być postawiona uczniowi, który ukończył 10. rok życia. Wstępna diagnoza trudności może być postawiona, gdy tylko problemy się pojawią. Daje to szansę udzielenia wczesnej pomocy i uniknięcia poważniejszych problemów w kolejnych etapach edukacji matematycznej. Wskazaniem do podjęcia diagnozy dyskalkulii są trudności w nauce i wykorzystywaniu umiejętności matematycznych, które istotnie utrudniają funkcjonowanie ucznia zarówno w szkole, jak i w życiu codziennym oraz utrzymują się przez co najmniej 6 miesięcy, mimo terapii ukierunkowanej na te trudności.

Pełna diagnoza dyskalkulii rozwojowej powinna przebiegać według następującego schematu:

1. Przeprowadzenie dokładnego wywiadu z rodzicami/ opiekunami prawnymi dziecka/ucznia.
2. Przeprowadzenie wywiadu z dzieckiem/uczniem.
3. Analiza dokumentacji szkolnej ucznia, tj. świadectwa z etapu edukacji wczesnoszkolnej, sprawdzianów szkolnych, wykazu ocen.
4. Zapoznanie się z informacjami przekazanymi przez nauczyciela matematyki, korepetytora lub specjalistę szkolnego (psychologa, pedagoga, pedagoga specjalnego).
5. Wykluczenie innych przyczyn niepowodzeń wnauce liczenia, np. wady wzroku, słuchu, narządu ruchu, niepełnosprawności intelektualnej, problemów emocjonalnych, zaniedbań wychowawczych, poważnych braków dydaktycznych.
6. Wykluczenie dysleksji rozwojowej i innych trudności w czytaniu i pisaniu.
7. Badanie wystandaryzowanymi testami sprawdzającymi umiejętności arytmetyczne i numeryczne.
8. Badanie inteligencji wybranym wystandaryzowanym testem psychologicznym.
9. Próby dodatkowe: sprawdziany matematyczne, test słowa i liczby.

Z obserwacji wynika, że utrzymywanie wieloaspektowego i interdyscyplinarnego podejścia do problemu dyskalkulii stanowi klucz do skutecznego wsparcia uczniów i poprawy jakości ich życia.

Opracowano na podstawie: Król K. (2025) Dyskalkulia rozwojowa. Diagnoza i wsparcie. Warszawa: Ośodek Rozwoju Edukacji.