Na zaburzenia pracy tarczycy cierpi nawet 300 milionów ludzi na świecie i aż 22% polskiej populacji. – zarówno kobiet, jak i mężczyzn, chociaż to panie częściej chorują. Jakie objawy świadczą o zaburzonej pracy tarczycy? Kiedy udać się do endokrynologa i co jeść, jeśli diagnoza potwierdzi nasze przypuszczenia?

Tarczyca jest gruczołem, który pomimo swoich niewielkich rozmiarów, odgrywa w naszym organizmie niebagatelną rolę. Produkowane przez nią hormony wpływają na pracę mięśni, układ nerwowy, metabolizm tłuszczów, białek i węglowodanów oraz na działanie gruczołów płciowych. Nieprawidłowości w działaniu tarczycy odbijają się na naszym zdrowiu na wielu płaszczyznach, dlatego nie wolno lekceważyć żadnych niepokojących objawów.

Choroby tarczycy zwykle nie bolą. Objawy są mniej oczywiste i bywają mylone z innymi dolegliwościami, np. stanami lękowymi czy zespołem jelita drażliwego. Wyjątkiem są guzki na tarczycy — kiedy stają się większe, pacjenci mogą doświadczać kłopotów z przełykaniem, oddychaniem lub mieć poczucie ucisku na przełyk. Choroby te charakteryzują się wysokim odsetkiem niezdiagnozowanych przypadków. Najczęstsze zaburzenia funkcjonowania gruczołu tarczowego to:

Niedoczynność tarczycy – gdy gruczoł wydziela zbyt mało hormonów

Niedoczynność tarczycy to najpopularniejsza choroba tarczycy – jest zdiagnozowana u ok. 5% osób na świecie. Szacuje się, że drugie tyle nie wie jeszcze o swojej chorobie.

Choroba ta pojawia się, gdy tarczyca wytwarza niedostateczną ilość hormonów T3 i T4, co powoduje podwyższony poziom TSH – hormonu, który chce pobudzić tarczycę do pracy. Niedoczynność tarczycy może wystąpić z różnorodnych przyczyn, m.in.: uszkodzeń gruczołu tarczowego, Hashimoto, napromieniowania okolic szyi przy leczeniu nowotworów, niedoboru jodu. Najczęstsze objawy choroby to:

● częste zaparcia i przyrost wagi pomimo braku apetytu,

● obniżony nastrój,

● spłycenie oddechu i duszność,

● objawy choroby wieńcowej,

● przerzedzenie brwi i łamliwość włosów,

● zaburzenia miesiączkowania i spadek libido,

● problemy z pamięcią i koncentracją,

● senność i uczucie zmęczenia,

● przesuszona skóra.

Pacjenci z niedoczynnością tarczycy muszą zaakceptować konieczność dożywotniego przyjmowania lewotyroksyny i poddawania się okresowych badań stężenia TSH. Jeśli pacjent boryka się z wtórną lub trzeciorzędową niedoczynnością tarczycy, lekarz monitoruje skuteczność terapii poprzez sprawdzanie poziomu tyroksyny (T4). Chory powinien także zadbać o dietę bogatą w jod i białko.

Hashimoto – gdy organizm zwraca się przeciw sobie

Za chorobą Hashimoto, czyli przewlekłym autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy, stoją nieprawidłowości w działaniu układu odpornościowego, który zamiast chronić organizm, zaczyna produkować przeciwciała zwrócone przeciw tarczycy. Gruczoł stopniowo jest niszczony, co w konsekwencji prowadzi do produkcji nieprawidłowej ilości hormonów. Szczególnie na ryzyko zachorowania są narażone osoby z cukrzycą oraz obciążone genetycznie. Pierwsze symptomy pojawią się w wyniku zadziałania czynnika wyzwalającego: stresu, przewlekłego zmęczenia lub infekcji. Na Hashimoto mogą cierpieć osoby w każdym wieku, jednak najczęściej występuje u dojrzałych kobiet.

Objawy tej choroby nie są zbyt charakterystyczne i łatwo je zbagatelizować. Dotyczą one bowiem ogólnego osłabienia, które łatwo wytłumaczyć zmęczeniem i stresującym trybem życia. Do innych symptomów, mogących świadczyć o chorobie, należą:

● trudności z koncentracją,

● problemy z wypróżnianiem,

● obfite miesiączki,

● bóle mięśni i stawów,

● nadciśnienie tętnicze i zaburzenia rytmu serca,

● suchość i szorstkość skóry,

● zmienność nastrojów,

● wypadanie włosów,

● problemy z zajściem w ciążę.

Zła wiadomość dla osób cierpiących na chorobę Hashimoto jest taka, że niestety nie ma na nią skutecznego lekarstwa, a sama terapia oparta jest na ograniczaniu skutków, a nie niwelowaniu przyczyn. Pacjent musi więc nastawić się na cykliczne badania i konsultacje lekarskie oraz przyjmowanie przepisanych leków.

Nadczynność tarczycy – gdy gruczoł wydziela zbyt dużo hormonów

Nadczynność tarczycy to choroba, która najczęściej występuje u kobiet między 20 a 45 rokiem życia. Nadczynność tarczycy w Polsce dotyczy 1 – 2% dorosłych, częściej u kobiet niż u mężczyzn. Nadczynność tarczycy jest zaburzeniem, w którym tarczyca produkuje za dużo hormonów w stosunku do potrzeb organizmu. Często pojawia się wskutek choroby Gravesa-Basedowa.

Nadczynności tarczycy towarzyszą takie objawy jak:

● nadwrażliwość na zmiany temperatury,

● potliwość,

● kołatanie serca,

● duszności,

● wzmożone pragnienie,

● pobudzenie nerwowe,

● drażliwość,

● zaburzenia miesiączkowania,

● spadki wagi,

● skłonność do biegunek,

● drżenie palców,

● problemy z zasypianiem.

Nadczynności tarczycy nie należy lekceważyć, nieleczona może prowadzić do niebezpiecznych powikłań, np. zaburzeń rytmu serca, niewydolności serca, osteoporozy lub przełomu tarczycowego (z niebezpiecznym dla życia wzrostem stężeń T3 i T4). U kobiet ciężarnych nadczynność tarczycy jest niekorzystna zarówno dla matki, jak i płodu. Leczenie nadczynności tarczycy wymaga przestrzegania zaleceń lekarskich, regularnego przyjmowania leków i regularnych kontrolnych wizyt lekarskich.

Diagnostyka chorób tarczycy

Do oceny prawidłowej czynności tarczycy najczęściej stosowana jest diagnostyka laboratoryjna. W tym celu oznacza się stężenie TSH oraz hormonów tarczycy. Przy podejrzeniu choroby Hashimoto bada się dodatkowo poziom przeciwciał antytarczycowych aTG oraz aTPO, zaś w diagnostyce nadczynności tarczycy sprawdza się poziom TRAb – hormonu tyreotropowego, który stymuluje wytwarzanie TSH. Pozwalają one na zdiagnozowanie chorób autoimmunologicznych tarczycy oraz jej stanów zapalnych.

Zakres norm TSH i HT u osób dorosłych.

Podstawowa diagnostyka chorób tarczycy poza badaniami laboratoryjnymi obejmuje także badanie ultrasonograficzne, które umożliwia wykrycie patologii w obrębie narządu np. guzów lub woli. Cenne uzupełnienie wyżej wymienionych badań stanowi badanie scyntygraficzne tarczycy.

Jak przyjmować leki na tarczycę?

Aby upewnić się, że leczenie przyniesie pożądane rezultaty, należy wziąć pod uwagę czynniki, które mogą negatywnie wpływać na wchłanianie leków na tarczycę.

1. Najlepiej przyjmować leki na tarczycę na czczo, co najmniej pół godziny przed śniadaniem i przynajmniej godzinę przed spożyciem kawy lub mleka.
2. Tabletkę należy popić czystą wodą. Należy unikać popijania leku kawą, herbatą czy sokami.
3. Należy unikać przyjmowania leków na tarczyce razem z innymi lekami, szczególnie z inhibitorami pompy protonowej (IPP).
4. Nie należy łączyć leków na tarczycę z suplementami zawierającymi żelazo, wapń lub kwas alfa liponowy. Najlepiej zażywać te suplementy około 3. godzin po lekach na tarczycę.
5. Niektóre zioła i pokarmy mogą mieć negatywny wpływ na działanie leków na tarczycę. Grejpfruty i sok grejpfrutowy – mogą wpływać na metabolizm leków tarczycowych. Należy unikać ashwaghandy w przypadku niedoczynności tarczycy oraz soi i selera naciowego w przypadku nadczynności tarczycy.

Suplementy i prawidłowe nawyki żywieniowe wspomagające pracę tarczycy

Osoby z problemami tarczycy oraz obciążeniem genetycznym muszą zdawać sobie sprawę, że utrzymanie zdrowego stylu życia jest niezbędne. Obejmuje to właściwe odżywianie i regularną aktywność fizyczną. W przypadku chorób tarczycy, takich jak niedoczynność lub choroba Hashimoto, jest to szczególnie ważne ze względu na skłonność do przybierania na wadze. Lekarz może zalecić, które produkty spożywcze są najlepsze dla pacjenta oraz jakich należy unikać. Mogą także zaproponować suplementację wspomagającą pracę gruczołu, taką jak preparaty zawierające selen, witaminę D i cynk. W przypadku chorób tarczycy polecane są także środki z kwasami omega-3 oraz zawierające jod, który jest istotny dla syntezy hormonów tarczycy oraz zapewnienia jej prawidłowej czynności. Ich pożądana podaż zależy od rodzaju choroby (pomiędzy nadczynnością a niedoczynnością tarczycy zachodzą znaczące różnice).

Utrzymywanie odpowiedniej diety jest niezbędnym elementem leczenia chorób tarczycy. Odpowiednio zbilansowane posiłki nie tylko poprawiają wyniki badań, ale również pomagają w utrzymaniu zdrowej wagi. Ważne jest ustalenie właściwej ilości kalorii spożywanych każdego dnia (mniejszej przy niedoczynności tarczycy i większej przy nadczynności) oraz wybór lekkostrawnych dań. W niektórych przypadkach konieczne może być wyeliminowanie glutenu lub laktozy z diety, ponieważ wiele osób z chorobami tarczycy ma także nietolerancje pokarmowe. Przy zmianach w diecie dobrze jest konsultować się z dietetykiem, szczególnie jeśli cierpisz na choroby tarczycy.

Autor: ANNA LEWANDOWSKA
farmaceuta
redaktor portalu gdziepolek. pl

 Źródła i literatura:

Szwajkosz K., Wawryniuk A., Sawicka K., Łuczyk R., Tomaszewski A.: Niedoczynność tarczycy jako skutek przewlekłego autoimmunologicznego zapalenia gruczołu tarczowego, Journal of Education, Health and Sport. 2017;7(5):41-54.

Ponichtera A., Borowiak E., Choroby tarczycy jako poważny problem medyczny w Polsce, Problemy Pielęgniarstwa 2008; 16, (1, 2): 192-198.

Zabrocka L., Klimek J.: Molekularny mechanizm działania hormonów tarczycy, Postępy Biochemii 2004; 50(1):57-68.

Skoczek W., Salamaga Ł. et al.: Autoimmunologiczne choroby tarczycy – przegląd literatury. Postępy Biologii Komórki 2020, Tom 47, Nr 2 (119–140).

Budlewski T.,  Franek E.: Diagnostyka obrazowa chorób tarczycy, Choroby Serca i Naczyń 2009, tom 6, nr 1, 37–41.

Łącka K., Czyżyk A., Leczenie nadczynności tarczycy,  Współczesna Farmacja  2008; 1: 69-78. 

Rogala N., Zdrojowy-Wełna A., Zatońska K., Bednarek-Tupikowska G.: Postępowanie w subklinicznej niedoczynności tarczycy u dorosłych, Family Medicine & Primary Care  Review  2015; 17(1): 55–59. Ponichtera A., Borowiak E.: Choroby tarczycy jako poważny problem medyczny w Polsce. Problemy Pielęgniarstwa 2008; tom 16, zeszyt nr 1, 2.