Zespoły bólowe kręgosłupa FIBROMIALGIA

Lubfarm Kwartalnik Nr11_2020.indd

dr n. med.
JACEK JAWORSKI
specjalista neurolog

Zespołem bólowym potencjalnie obejmującym okolicę szyjną i lędźwiowo-krzyżową kręgosłupa jest fibromialgia. Przyjmuje się, że fibromialgia rozwija się u 2-4% populacji i dotyczy płci żeńskiej 8 × częściej. Ból zazwyczaj ma charakter uogólniony, ale w okresie początkowym choroby może lokalizować się głównie w okolicy przykręgosłupowej i być powodem konsultacji neurologicznej celem wykluczenia istotnych chorób kręgosłupa. Fibromialgia nie jest uważana za chorobę zapalną czy autoimmunologiczną, jednak pacjenci, u których rozpoznano choroby zapalne tkanki łącznej, są bardziej narażeni na wystąpienie fibromialgii. Obecnie przyjmuje się, że fibromialgia jest pierwotnym zaburzeniem układu nerwowego, w którym dochodzi do nadmiernej sensytyzacji (chorzy są bardziej wrażliwi na ból) struktur rdzenia kręgowego i odpowiedzialnych za percepcję bólu struktur mózgowia. Udowodniono, że w obrębie ośrodkowego układu nerwowego dochodzi do zaburzenia równowagi metabolicznej serotoniny i norepinefryny. Badania z zastosowaniem PET (pozytonowa tomografia emisyjna) wskazują na nadmierną aktywację komórek glejowych (astrocytów i mikrogleju) w mózgu pacjentów z fibromialgią, a wydzielane przez te komórki mediatory zapalne powodują uczulenie ośrodków bólowych i uczestniczą w rozwoju zespołu zmęczenia. Dotychczas publikowane badania nie wykazały patologii mięśni czy stawów. W przebiegu fibromialgii zaburzeniu ulega faza snu głębokiego, w której organizm człowieka ulega regeneracji. Brak regeneracji jest w dalszej kolejności powodem występowania zmęczenia i zaburzeń nastroju. Spektrum objawów fibromialgii jest u każdego chorego inne i obejmuje: y najczęściej ból przewlekły wielomiejscowy trwający powyżej 3 miesięcy i obecność punktów tkliwych (zgodnie z kryteriami American College of Rheumatology wymagane jest 11 z 18 punktów – rys.), y nawet delikatny ucisk mięśni i okolicy stawów odczuwany jest jako ból, y zaburzenia snu i ogólne zmęczenie, y uczucie osłabienia mięśni, zniechęcające do aktywności fizycznej, y zaburzenia pamięci i koncentracji („fibro fog”) y depresja i zaburzenia lękowe, y bóle głowy migrenowe lub typu napięciowego, y zaburzenia przewodu pokarmowego (zespół jelita drażliwego), y nadreaktywność pęcherza moczowego, y bóle okolicy miednicy, y bóle okolicy stawu skroniowo-żuchwowego, y uczucie duszności bez uchwytnej przyczyny, y drętwienia i mrowienia rąk i stóp, y duża wrażliwość na zmiany pogody, y dolegliwości nasilają się w czasie monotonnej pracy.

Jak widać, szeroki zakres subiektywnych dolegliwości zmusza lekarza do wykluczenia wielu poważnych jednostek chorobowych (np.: polimialgia rheumatica, choroba nowotworowa, zaburzenia funkcji tarczycy, choroby zapalne stawów – toczeń układowy, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa). Badania laboratoryjne i obrazowe wykonywane w fibromialgii nie wykazują jednak istotnych odchyleń od normy. Nie ma badania potwierdzającego rozpoznanie fibromialgii, zatem pozostaje ona diagnozą z wykluczenia. W leczeniu fibromialgii bardzo ważne jest postępowanie niefarmakologiczne, obejmujące umiarkowanie nasilone ćwiczenia aerobowe oraz ćwiczenia w systemach tai-chi czy yoga. Stosowana jest kognitywna terapia behawioralna (CBT) oraz trening uważności (mindfulness), których celem jest nauczenie chorego umiejętności kontrolowania i redukcji objawów. Innymi możliwymi do wykorzystania sposobami leczenia jest akupunktura, zabiegi chiropraktyczne, masaż oraz balneoterapia, jednak brakuje przekonujących dowodów ich skuteczności. Wśród stosowanych w leczeniu fibromialgii leków znajdują się: y leki przeciwdepresyjne, poprawiające ośrodkową równowagę neuroprzekaźników (serotoniny i noradrenaliny) – duloksetyna, milnacipram, wenlafaksyna, mirtazapina, y leki przeciwpadaczkowe – pregabalina i gabapentyna, y agonista receptorów dopaminowych – pramipeksol – redukuje ból, y leki przeciwbólowe – paracetamol i tramadol (nie zaleca się stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych, steroidów i silnych opioidów), y leki miorelaksacyjne mogą przynosić poprawę u części pacjentów. Odpowiednie postępowanie terapeutyczne może prowadzić do ustąpienia objawów. Ważne jest, aby pamiętać o utrzymaniu zdrowego stylu życia, tzn. unikanie stresu, zapewnienie regularnego odpoczynku, regularne umiarkowane ćwiczenia fizyczne. Zaleca się ustalenie regularnych godzin odpoczynku nocnego. Należy unikać drzemek w ciągu dnia, nie spożywać kofeiny i nikotyny. Jak widać, zalecenia dotyczące stylu życia dla pacjentów z fibromialgią będą skuteczne również dla wszystkich innych osób i na pewno poprawią jakość życia, czego wszystkim Państwu serdecznie życzę.